Тамга

Тамга – амитанаар, зэр зэмсэгээр болон геометрическэ хэбээр дүрсэлһэн, ямар бэ даа удхатай һүлдэ тэмдэг болоно.
“Мүнөөнэй тамга гэжэ үгэ монгол туургата арадуудай хэлэндэ түүрэг хэлэнһээ ороһон хаш. Юундэб гэхэдэ, түүрэг арадууд үни урда сагһаа хойшо энэ үгэ мэдэхэ хадаа, хөөрэлдөөндэ, бэшэгтэшье олон удхатайгаар хэрэглэдэг байгаа. Жэшээнь: түүрэг хэлэнһээ: тамга; 1) “печать, отпечаток”; 2) “знак магический”; тамгачи – “хранитель печати”, тамгала – “клеймить”, тамгалиг – “имеющийся печать (знак). Энэл үгэдэ тон дүтүүр удхатай түүрэг үгэ байха юм: “таг” – стадо; тамгала – “клеймить”. Нүүдэл ажабайдалтай түүрэгүүдэй бэшэгэй хэлэнһээ бии болохоһоо урид малнуудаа холингүй, илгаруулжа адуулхын хойноһоо түрэл зон өөһэдын тамга зохёогоод, малаа тамгалаад ябадаг һэн ха. Тиимэ тамгалалга хадаа эртэ сагай хадын шулуунда, хабсагайда бэшэһэн зурагуудтал адли үндэр наһатай болоно” (Дамдинов Д., 140). Олон зоной һанаанда тамга хадаа, адуу малаа тэмдэглэдэг онсо тэмдэг гэгдэнэ. Харин үльгэр түүхэ шэнжэлхэдэ, үльгэрэй баатарнуудай, дангинануудай зүүн гү, али баруун талада тиимэ тамга байха гэгдэнэ. “Айдурай Мэргэн хүбүүн баруун гуяынь болобол номон тамгаар тамгалуулһан гэжэ, Эжи Мүнхэ хаанай Эрхэ Сүйбэн тайжиие баруун хүхэнэйнь доро хурабша тамгаар тамгалуулһан гэжэ. Агуу Ногоон басаганиинь ахайяа тамгаар тамгалуулһан хүн, номон тамгаа үзүүлэбэл….” (Айдуурай Мэргэн, 1962, 145). Эндэһээ уламжалан хэлэбэл, тамга илангаяа баруун талада оршодог байһан. “Это правая половина тела, вероятно, в силу того, что она считалась чистой, светлой стороной, олицетворением жизни и добрых высших существ” (Михайлов, 1993, 22). Нэгэ угай, нэгэ бүлын зон нэгэ янзын тамгатай. Айдуурай Мэргэнэй ба тэрэнэй дүү басаганай тамга нэгэн, харин Эрхэ Сүйбэн тайжиин ондоо гэгдэнэ.  “Люди с синей отметиной” гэжэ һая монгол кино гараа. Чингис хаанай хүхэ тэмдэг монгол буряад угсаатанай онсо тэмдэг болоно. П.П. Хороших гэжэ эрдэмтэн эхирид, булагад болон хонгоодор угсаатанай 33 тамга тэмдэгүүдые оложо шэнжэлээ. В.А. Михайлов хори буряадуудай ажабайдал дээрэ үндэһэлэн 77 тамга тэмдэгүүдые олоһон юм.
Энэ эрдэмтэнэй ород хэлэн дээрэ бэшэһэн мэдээсэлнүүдэйнь нэгэ заримые дурдан (Михайлов, 1993, 7-14), өөрөө ном соо олоһоноо, хүн зонһоо дуулаһанаа нэмэлтэ болгон оруулнабди:
∞ Нюдэнэй шэл тамга. Олзо хэшэгэй арга олохо. Найман тамга. Найма тоодо адли тамга.
YШарбууна тамга. Эрхим һайн гэгдэдэг.
რ Морин тамга. Хори буряадай галзут угай ураа “даагай” байһан. Морин, дааган г.м. арад зоной ажабайдалда горитойхон нүлөө үзүүлһэн гэжэ бидэ мэдэнэбди.
Бүреэ тамга. Гоё һайхан хүгжэм хамаг юумэнэй дээрэ гэһэн удхатай.
Һабар тамга. Хун шубуун эхэтэй хори буряад болон хонгоодор угсаатанай хэрэглэдэг тамга.
Жараахай тамга. Загаһан бүхы амиды түрэлтэнэй эхэ гэгдэдэг. Бэлиг болон үрэжэлэй шэмын тэмдэг.
Загаһан тамга. Эреэн гутаар эхэтэй эхирит угсаатанай тамга. Һонор һэргэг байхын тэмдэг.
[Түхэреэн загаһан тамга. Хара сагаан хоёр загаһан сахариг болоно. Буддын шажанда элбэгээр хэрэглэгдэдэг. Арга бэлиг тэгшэ ниилээтэй гэһэн удхатай
Өөдөө хараһан могой тамга. Хэбтэһэн могой тамга. Гай гарза гаргаха гэнэ.
Ошор тамга. Дамаари тамга. Толгой түрүү, эхин түрүү гэгдэнэ.
Номон тамга. Халдаһан дайсанһаа айхагүй.
Һурша тамга. Дайлалдахадаа бэлэн гэһэн удхатай
Дүрөө тамга. Бү ябагадаг гэһэн удхатай.
Таха тамга. Олон зөөри тогтоохо, олзо омог оруулха гэнэ.
Горьёо тамга. Эд зөөриёо горьёолжо, тогтоохо гэһэн үлзытэй
Зэндэмэни тамга. Гал мэтэ бадархын тэмдэг.
Табисатай зэндэмэни тамга. Гурбан сагта эмдэрэнгүй бата бүхэ оршохын тэмдэг.
Шуулжан тамга. Шуулаһан шэнги дүрсэнүүд (гурбалжан, дүрбэлжэн г.м.)
Тооно тамга. Олзо омог оруулха тэмдэгтэй.
Түлхюур ба суурга тамга хүнэй хэшэг буян алдуулхагүй гэнэ.
Бугааг тамга. гоё һайханай тэмдэг.
Хайша тамга. » Хиргаха хайшалха бэлэн гэһэн удхатай.
Түмэн жаргалан тамга. Дууһашагүй жаргал гэнэ.
Табан тэбхэр тамга. Табан дүрбэлжинүүд шатарай хюлгын маягаар хоорондоо холбоотой. Табан бодос, энэ дэлхэй гэгдэнэ.
Үлзы утаһан. Бүтүү утаһан тамга. Дууһашагүй жаргал гэгдэнэ. Бэе бэетэеэ холбогдоһон арбан тон адлиханууд түхэреэлһэн болон дүрбэлжэн тэмдэгүүд.
Мүшэн тамга. Колхоз совхозуудай бии боложо байһан үеэр тэрэ сагай гүрэн түрын һүр һүлдэ мүшөөр адуу малаа тамгалдаг байгаа.
Шүрэ тамга. Эд мүнгөөр элбэг дэлбэг байха.
Бүмбэ тамга. Бүмбөөр дүүрэн тоһон мэтэ хэшэг буян дүүрэг.
Һэрээ тамга. 3 сагта дайсанаа илаха. Хүмэриһэн һэрээ тамга – халдагша дайсанай һүр һүлдэ доройтуулха, хүмэрюулхэ.
Һам тамга. Харша дайсанай голынь һамнаха.
Бахана тамга. “Эхын алтан тооно, баабайн мүнгэн бахана” хоёрһоо хүн үдэнэ. Тиимэһээ бахана эрэ хүниие түлөөлдэг. Эрэдэ гарахагүй удаган, гэртээ үтэлһэн эхэнэр баханатай гэрлэдэг заншалтай байһан. Баханын тэмдэг – эрын эхин, гэрэй тулгуур гэһэн удхатай.
Шубуун тамга. Хурдан, түргэнэй тэмдэг.
Хүлтэй шубуун тамга. Тэнгэриһээ газарта бууха һанаан.
Ямаан тамга. Урданай ангуушадай олзо хэшэг.
Хүн тамга. Хүнэй байра байдал, ябадал.
Нюдэн тамга. Нюдэн һаруул һэргэгээр хараг гэһэн удхатай.
Зүрхэн тамга. Голто зүрхэн, амин гол гэгдэнэ.
Һара тамга. Шэнэ һая гаража байһан һарын дүрсэ. Хэм тэгшэ гэрэлтэй байха ажабайдал гэгдэнэ.
Хоёр дабхар һара тамга. Һарын дүүрэн гэрэл гушан хоног соо арьбидаха гэгдэнэ.
Эдэ тамгануудһаа гадна үзэг тамганууд байһан гэжэ хэлэе. Монгол, буряад түгэд, ород үзэгүүдтэй тамганууд олон байһан. Түгэд, монгол үзэг тамганууд 19-дэхи зуун жэлэй эхин багаар дэлгэрэнхэй байһан. Ород үзэг тамга 19-дэхи зуун жэлэй тэгэндэһээ эхилжэ мүнөө хүрэтэрөө хэрэглэгдэдэг. Манай баабайтан үхэртөө “Ц” үзэг табидаг байһан. Обогойнгоо түрүүшын үзэг табина гэжэ ойлгонобди. Гансашье бэшэ, олон үзэгүүдһээ бүридэһэн тамганууд байдаг.

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха

Опубликовать в Facebook
Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники

102 комментария на “Тамга

  1. reliable canadian pharmacy

    Youre so trendy! I don’t mean Ive check out anything like this before. So wonderful to find someone with some original thoughts on this subject. realy thanks for beginning this up. this website is something that is required online, somebody with a little creativity. valuable work for bringing something new to the net!

  2. how can i get viagra without going to the doctor?

    After study a few of the post on your web site now, and I genuinely like your way of blog writing. I bookmarked it to my book mark site checklist as well as will certainly be checking back quickly. Pls look into my internet site also as well as let me recognize what you think.

  3. best cialis dosage

    Aw, this was an actually good message. In concept I would like to put in composing like this additionally? taking time and actual effort to make a great post? yet what can I say? I put things off alot and also never seem to get something done.

  4. cialis effect duration

    An excellent share, I simply provided this onto a colleague that was doing a little analysis on this. And he as a matter of fact acquired me breakfast because I found it for him. smile. So let me reword that: Thnx for the reward! Yet yeah Thnkx for investing the time to review this, I really feel strongly about it and love finding out more on this topic. If possible, as you become know-how, would you mind upgrading your blog with more details? It is extremely helpful for me. Big thumb up for this article!

  5. cialis doses available

    Youre so trendy! I don’t suppose Ive review anything like this prior to. So nice to discover somebody with some initial ideas on this subject. realy thank you for starting this up. this site is something that is needed online, a person with a little originality. useful task for bringing something new to the internet!

  6. how harful is 20mg of prednisone daily

    Can I simply state what an alleviation to locate somebody that really recognizes what theyre speaking about on the web. You absolutely understand just how to bring an issue to light as well as make it crucial. Even more individuals require to read this and also recognize this side of the tale. I angle think youre not much more prominent since you most definitely have the gift.

  7. trial samples of viagra

    An interesting discussion is worth comment. I believe that you should create extra on this topic, it could not be a taboo topic yet usually individuals are insufficient to speak on such subjects. To the following. Cheers

  8. familydick viagra dad

    I?d need to contact you right here. Which is not something I generally do! I enjoy reviewing a message that will make people think. Likewise, many thanks for permitting me to comment!

  9. viagra sildenafil 50mg

    After study a few of the blog posts on your internet site currently, and I truly like your way of blog writing. I bookmarked it to my book mark internet site list as well as will be examining back quickly. Pls look into my web site too as well as let me recognize what you assume.

  10. sildenafil citrate tablets in pakistan

    This is the ideal blog site for anybody that wants to find out about this topic. You understand so much its nearly hard to suggest with you (not that I in fact would want?HaHa). You definitely placed a brand-new spin on a subject thats been discussed for years. Terrific stuff, just excellent!

  11. 코인 카지노

    I’ve been exploring for a bit for any high-quality
    articles or blog posts in this kind of area .
    Exploring in Yahoo I eventually stumbled
    upon this site. Studying this info So i am glad
    to express that I have an incredibly just right uncanny feeling I came upon exactly what I
    needed. I so much for sure will make certain to do not fail
    to remember this web site and give it a glance on a continuing
    basis.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован.

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>